Informacje ogólne

Niniejsza witryna dotyczy badań prowadzonych w ramach badań statutowych AWF Katowice. Tematem badań są spostrzeżenia odnośnie własnego ciała oraz postawy wobec żywienia sportowców uprawiających różne dyscypliny sportu. Szczegóły dotyczące badań znajdują się w zakładce badania.

Badanie ma na celu sprawdzenie i porównanie oceny obrazu ciała i postaw wobec żywienia u osób podejmujących zróżnicowaną aktywność fizyczną.

W związku z tak sformułowaną problematyką, sprecyzowano następujące pytania badawcze:
  • Czy ze względu na postawy wobec ciała i żywienia można dokonać podziału dyscyplin?
  • Czy występują zależności między dyscyplinami a obrazem ciała?
  • Czy poziom rywalizacji sportowej (wyczynu sportowego) ma znaczenie dla obrazu ciała?
Najbliższe badania będą prowadzone w obiekcie COS w Wałczu w dniach 14-16.10.2016

Informacje szczegółowe

Obraz ciała można najprościej zdefiniować jako:
  • Umysłowy obraz ciała uformowany w umyśle (1938) P.F. Shilder
  • Umysłowa reprezentacja cielesności, która nie tylko ulega wpływom emocji, lecz także aktywnie oddziałuje na zachowanie i samoocenę człowieka (2010) A. Głębocka
Obraz ciała można opisać jako następujące składowe
  • Poznawcza reprezentacja – wiedza człowieka dot. własnego ciała
    • Poznawczy aspekt obrazu ciała odnosi się do wiedzy, myśli i przekonań, które dotyczą cielesności. Są one źródłem przekazów kulturowych, rodzinnych, i stają się źródłem wiedzy o tym jak ciało powinno wyglądać.
  • Stosunek do ciała – zadowolenie z ciała
    • to przekonania wyrażające zadowolenie, lub niezadowolenie z ciała. Bazuje ono na przekonaniach i wyznawanych wartościach lub opiniach oraz skutkuje porównywaniem do wyznawanych norm, a przez to rezultatem jest zadowolenie, albo niezadowolenie z własnego ciała.
  • Behawioralna
    • Czynnik behawioralny obrazu ciała dotyczy zachowań monitorujących i korygujących ciało by dostosować je do panujących standardów. Ich przykładem są zachowania związane z żywieniem i aktywnością fizyczną, które wpływają na wygląd i masę ciała.
  • Emocjonalna
    • Natomiast emocje wobec ciała dotyczyć mogą odczuwania wstydu lub niepokoju, w sytuacjach, w których ciało oceniane jest jako niewystarczająco dobre.

Na ocenę własnego ciała mają wpływ różne czynniki, jednym z kluczowych jest płeć. Ze względu na różnice zarówno wizualne (rozumiane jako fizyczność i fizjologia), jak i kulturowe kobiety i mężczyźni w różny sposób postrzegają własną cielesność.

Innym istotnym czynnikiem są wpływy społeczno-kulturowe, które są internalizowane. Można tu wyodrębnić wpływ mediów, rodziców i rówieśników. Wpływ medialny kształtują wzorce tego jak ciało powinno wyglądać, co dodatkowo ma na celu dążenie do utraty masy u kobiet, a rozrost muskulatury u mężczyzn (Thompson, 2012). Natomiast wpływ rodziców dotyczy ich reakcji i zachowań wobec akceptacji wyglądu swojego, jak i dzieci. Są to zachowania przejawiające się jako komentarze dotyczące wyglądu, złośliwe wypowiedzi, krytycyzm, dokuczanie, wywieranie presji do zmiany masy i kształtu ciała. Natomiast rówieśnicy eksponują aktualny wygląd, uczucia i postawy względem różnych czynników, wynikające z przekazów medialnych i rodzinnych.

Postrzegania ciała może być zaburzone, dotyczyć może wtedy niewłaściwej oceny ciała – kiedy jest ono oceniane jako niewystarczająco chude - w anoreksji, do błędnego oszacowania wielkości rozwinięcia mięśni - w dysmorfii mięśniowej, przy dobrze rozwiniętej muskulaturze ciała. Anoreksja i dysmorfia mięśniowa to dwa ekstrema tej samej kulturowej skali – dla kobiet chodzi o chudość, u mężczyzn o wzrost masy mięśniowej. Wspólna jest charakterystyka dla obu grup wzmożonych (do granic) ćwiczeń fizycznych oraz nadmiernego znaczenia żywienia (Murray 2012).

Aktywność fizyczna

Zachowania żywieniowe dotyczą czynnika behawioralnego obrazu ciała i w kontekście sportowców można wyszczególnić dwa zagrożenia – jest to anorexia athletica oraz dysmorfia mięśniowa. Zaburzenia żywieniowe u zawodniczek najczęściej występują w sportach estetycznych, na drugim miejscu są sporty wytrzymałościowe na równi z dyscyplinami, w których występują kategorie wagowe, średnia częstotliwość występowania zaburzeń odżywiania to konkurencje techniczne. Niskie występowanie zaburzeń odżywiania dotyczy sportów grupowych, osób nietrenujących oraz sportów siłowych. Zaburzenia żywieniowe u sportowców (zwane jako anorexia athletica) współwystępują u kobiet z zespołem triady, objawia się ona jako zaburzenia jedzenia, opóźnieniem miesiączki i występowaniem osteoporozy (Raczyńska 2001). W wielu sportach sportowcy z niską masą ciała są lepsi od rywali, jednak ta przewaga łatwo może zmienić się na ich niekorzyść, ponieważ niska masa ciała rodzi problemy związane ze zdrowiem. Sportowcy przygotowując się do startu w rywalizacji często ograniczają kalorie i ćwiczą by uzyskać lub utrzymać niską masę ciała oraz poziom tłuszczu przez co mogą wystąpić zaburzone zachowania żywieniowe (Sudi, 2004). Badania związane z dysmorfią mięśniową dotyczyły między innymi piłkarzy, ciężarowców, zawodowych kulturystów oraz kulturystów amatorów. Wykazano w nich, iż kulturyści częściej stosowali zachowania dietetyczne i wspomaganie farmakologiczne w stosunku do ciężarowców oraz piłkarzy (Baghurst, 2009). Występowanie klinicznych zaburzeń odżywiania w grupie sportów walki (wśród judoków) jest niskie, jednak wiele zawodniczek jest zagrożonych zaburzeniami odżywiania, co umieszcza je w grupie zwiększonego ryzyka występowanie zespołu triady (Rouveix, 2007).

W Polsce również przeprowadzane były liczne badania dot. obrazu ciała i aktywności fizycznej. Dotyczyły ona tancerzy (Jakubiec, 2007), uczestników sportów siłowych (Rakafalska 2008), użytkowników siłowni i fitness klubów (Pawlica, 2012), łyżwiarzy figurowy (Kowalczyk, 2012) oraz wioślarzy (Mikołajczyk, 2007). Wśród tancerzy najlepiej oceniają się kobiety tańczące amatorsko, a najgorzej profesjonalistki, nawet wobec grupy kontrolnej (Jakubiec, 2007). W grupie mężczyzn podejmujących intensywne treningi siłowe są oni bardziej zadowoleni z kilku jego elementów – siły mięśni, szerokości ramion, klatki piersiowej oraz muskulatury. Jednak 42% z nich wykazało cechy dysmorfii mięśniowej (Rakafalska 2008). Ocena fizyczności mężczyzn w łyżwiarstwie figurowym dotyczy kompromisu między rolami płciowymi a ich wizjami, łyżwiarze sami konstruują swoje wzorce męskości (Kowalczyk, 2012). W grupie wioślarzy kobiety chciały być chudsze, a mężczyźni ciężsi. Wioślarze byli bardziej zadowoleni z własnego ciała w stosunku do studentów. Największe zaabsorbowanie wyglądem, najmniejsze zadowolenie i najwięcej obaw mieli zawodnicy w kategorii wiekowej juniora (Mikołajczyk, 2007). Dla klientów fitness klubów i siłowni aktywność fizyczna jest jedną z form „pielęgnowania ciała”, jako forma spędzania wolnego czasu (Pawlica, 2012).

Badania

Problematykę badawczą obrazu ciała można zawęzić do konkretnej grupy osób. Objęcie badaniem osoby podejmujące trening sportowy na poziomie wyczynowym wydaje się być o tyle uzasadnione, iż dla nich ciało, zarówno pod względem funkcjonalności, jak i wyglądu nabiera całkowicie innego znaczenia niż dla osób niebędących sportowcami.

Dotychczas prowadzone badania w Polsce związane z poruszaną problematyką dotyczyły jedynie niektórych korelatów obrazu ciała (zaburzenia odżywiania), w wybranej kategorii demograficznej (kobiety lub mężczyźni) lub wybranej dyscypliny (taniec, łyżwiarstwo, itp.). (Głebocka 2010, Kowalczyk 2012, Jakubiec 2007, Raczyńska 2001, Mikołajczyk 2007, Kołoło, Guszkowska 2012). Istnieje uzasadniona potrzeba przeprowadzenia całościowych badań uwzględniających różne zmienne (dyscyplina sportowa, płeć, wiek).

Niniejsze badanie ma na celu sprawdzenie i porównanie oceny obrazu ciała i postaw wobec żywienia u osób podejmujących zróżnicowaną aktywność fizyczną.

W związku z tak sformułowaną problematyką, sprecyzowano następujące pytania badawcze:
  • Czy ze względu na postawy wobec ciała i żywienia można dokonać podziału dyscyplin?
  • Czy występują zależności między dyscyplinami a obrazem ciała?
  • Czy poziom rywalizacji sportowej (wyczynu sportowego) ma znaczenie dla obrazu ciała?
Najbliższe badania będą prowadzone w obiekcie COS w Wałczu w dniach 14-16.10.2016

Kontakt